Noden en wensen
Een nood heb je echt nodig om gezond, warm en veilig te leven en naar school te gaan. Een wens is fijn, maar het kan ook zonder.
Je kunt hier meteen beginnen: je hebt geen voorkennis nodig.
Waarom
Je krijgt 40 € voor je verjaardag. Koop je die nieuwe hoodie, of heb je eigenlijk nieuwe schoenen nodig voor de turnles?
Geld is altijd een keer op. Daarom moet iedereen kiezen: jij, je ouders, een bedrijf en zelfs een land. Wie eerst weet wat echt nodig is, kiest rustiger en heeft achteraf minder spijt.
De economie begint precies hier. Mensen willen meer dan ze kunnen betalen. Dat heet schaarste. Omdat je niet alles kunt hebben, zet je de dingen op een rij: eerst wat je nodig hebt, dan wat je graag wilt.
Zie het
Tik op een kaart om ze bij nodig of bij wens te leggen. Kijk hoe de tellers veranderen en lees de notitie: bij sommige kaarten hangt het af van je situatie.
Beschrijving van het beeld
Tien kaarten met dingen waaraan een tiener geld uitgeeft: eten, een winterjas, schoolgerief, een busabonnement, een fietsherstelling, een tweede paar sneakers, een streamingabonnement, een nieuwe gsm terwijl de oude nog werkt, snoep en de cinema met vrienden. Elke kaart kan onder nodig of onder wens liggen. Een notitie zegt dat sommige kaarten van je situatie afhangen. Een tekst telt hoeveel kaarten bij nodig liggen, hoeveel bij wens en hoeveel nog niet gesorteerd zijn.
Snap het
Een nood (of behoefte) is iets wat je nodig hebt om gezond en veilig te leven en mee te kunnen op school: eten en drinken, een dak boven je hoofd, kleren die passen, zorg als je ziek bent, vervoer naar school. Zonder die dingen kom je echt in de problemen.
Een wens is iets wat je leven leuker of makkelijker maakt, maar je kunt zonder: een tweede paar sneakers, een streamingabonnement, snoep, een avond naar de cinema. Wensen zijn niet slecht. Het is fijn als je er een paar kunt betalen. Maar ze komen na de noden.
Soms hangt het af van je situatie. Een fietsherstelling is nodig als je elke dag met de fiets naar school rijdt, maar een wens als je fiets alleen in het weekend buiten komt. Een gsm is voor veel jongeren nodig, maar een nieuwe gsm terwijl de oude nog goed werkt, is een wens. Ook de duurste versie van iets nodigs is vaak een stukje wens: een warme winterjas heb je nodig, een winterjas van 250 € niet.
Omdat geld schaars is, kost elke keuze iets. Geef je 15 € uit aan de cinema, dan kun je die 15 € niet meer sparen voor een nieuwe fietsband. Wat je opgeeft, heet de opportuniteitskost: de beste andere keuze die je laat liggen.
Een goede gewoonte: krijg je geld, zet dan eerst opzij wat je nodig hebt. Wat overblijft, mag naar wensen of naar je spaarpot. Zo zit je aan het einde van de maand niet zonder geld voor je busabonnement.
Eerst de noden, dan de wensen: overvoorwensen=
Uitgewerkt voorbeeld
Fien krijgt 60 € zakgeld per maand. Ze betaalt zelf haar busabonnement van 15 € per maand en haar middagmaal op school, samen 28 € per maand. Hoeveel blijft er over voor wensen?
Tel eerst de noden op.
15,00 €+28,00 €=
43,00 € Trek de noden af van het zakgeld.
60,00 €−43,00 €=
17,00 € Fien kan die 17 € uitgeven aan een wens of sparen.
- Antwoord
Er blijft 17,00 € over voor wensen.
Doe het
Kies een niveau. Je krijgt telkens een nieuwe opgave, die meteen nagekeken wordt. Bedragen tot op de cent.
Valkuilen
Fout: Alles wat ik heel graag wil, heb ik nodig.
Een sterk gevoel maakt van een wens nog geen nood. Reclame en vrienden kunnen een wens heel dringend laten lijken.
Juist: Vraag je af wat er gebeurt als je het niet koopt. Kom je echt in de problemen, dan is het een nood.
Fout: Wensen zijn slecht, ik mag alleen noden kopen.
Een leven zonder één enkele wens is ook niet gezond. Plezier met vrienden hoort erbij.
Juist: Wensen mogen, maar pas als de noden betaald zijn en binnen wat je hebt.
Fout: Iets is altijd een nood of altijd een wens.
Dezelfde fiets is voor de ene een nood en voor de andere een wens. Ook de prijs speelt mee.
Juist: Kijk naar je eigen situatie en naar de goedkoopste versie die volstaat.
In het echt
- In de solden van januari en juli lijkt alles een koopje. Maar korting op iets wat je niet nodig hebt, blijft geld dat weg is.
- De leiding van de Chiro of de scouts plant een kamp met een vast bedrag. Eerst het eten en de kampplaats, pas daarna de extra uitstap.
- Wie een studentenjob heeft, betaalt soms zelf een deel van het gsm-abonnement of het busabonnement. Dat bedrag zet je elke maand eerst opzij.
- Veel gezinnen kopen in de supermarkt eerst de vaste boodschappen en kijken pas dan of er nog iets lekkers extra in de kar kan.
Geschiedenis
Het woord economie komt van het Griekse oikonomia: het beheer van een huishouden. Oikos betekent huis. De oude Grieken bedoelden ermee hoe je een huis met zijn voorraden, zijn geld en zijn mensen goed bestuurt. Kiezen wat eerst moet, hoorde daar al bij.
Aan tafel
Welke drie dingen in ons huis zijn echte noden, en welke wens zouden we het makkelijkst kunnen missen?
Een vraag om samen over te praten, voor ouders en jongeren. Er is geen fout antwoord.